జి.ఓ.ఎం.ఎస్. నం. 588 (తేదీ 15.09.2026): అసైన్డ్ భూములపై ఫ్రీహోల్డ్ హక్కులు

ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ (భూములు-I) శాఖ 2026 సెప్టెంబర్ 15న జి.ఓ.ఎం.ఎస్. నం. 588 జారీ చేసింది. ఇది 2023 చట్టం 35 ప్రకారం ఫ్రీహోల్డ్ చేసిన అసైన్డ్ భూముల రిజిస్ట్రేషన్లపై ఇన్నాళ్లూ ఉన్న నిలుపుదలను చాలా వరకు తొలగిస్తుంది. సందేహాస్పద వర్గాలను మాత్రం నిలుపుదలలోనే ఉంచుతుంది. అలాగే ఫ్రీహోల్డ్ మంజూరు అధికారాన్ని ఆర్డీఓ / సబ్-కలెక్టర్‌కు అప్పగిస్తుంది.

చట్టపరమైన నేపథ్యం

ఆంధ్రప్రదేశ్ అసైన్డ్ భూముల (బదలాయింపు నిషేధ) చట్టం, 1977 ప్రకారం ప్రభుత్వం ఇచ్చిన అసైన్డ్ భూములను అమ్మడం, బదలాయించడం నిషేధం. 2023 చట్టం 35 (ఆర్డినెన్స్ 9 of 2023 స్థానంలో వచ్చింది) ఈ నిషేధాన్ని సడలించింది. వ్యవసాయ అసైన్డ్ భూములను అసైన్‌మెంట్ జరిగిన 20 సంవత్సరాల తర్వాత, ఇంటి స్థలాలను 10 సంవత్సరాల తర్వాత అసైనీలు లేదా వారి వారసులు బదలాయించవచ్చు. దీనికి అనుగుణంగా 2007 నిబంధనలను జి.ఓ.ఎం.ఎస్. నం. 23 (19.01.2024) ద్వారా మార్చారు. తహసీల్దార్లు ప్రతి సంవత్సరం అర్హుల జాబితాలను ఫారం-VI, ఫారం-VII లలో ప్రచురించాలి.

2023 డిసెంబర్ 19న జారీ అయిన జి.ఓ.ఎం.ఎస్. నం. 596 రెవెన్యూ అధికారులకు వివరమైన సూచనలు ఇచ్చింది. వాటిలో ముఖ్యమైనవి ఇవి .

• చుక్కల భూములు (Dotted Lands) (సుమారు 1,12,000 ఎకరాలు) 22-A(1) నిషేధిత జాబితా నుంచి తొలగించే ప్రక్రియ. ఇప్పటికే 2 లక్షల ఎకరాలకు పైగా డాటెడ్ భూములను కలెక్టర్లు తొలగించారు.

• భూమి తనఖాలో ఉందన్న కారణంతోనే ఫ్రీహోల్డ్ నిరాకరించకూడదు.

• తాత్కాలిక పట్టాలున్న భూములు, అసైనీ లేదా వారసులు భౌతిక స్వాధీనంలో ఉంటే, ఫ్రీహోల్డ్‌కు అర్హమే.

• వెబ్‌ల్యాండ్ అడంగల్, పాత అడంగల్, 10(1) రిజిస్టర్లు, 20 ఏళ్ల క్రితం పాస్‌బుక్ వంటి ఏదైనా రెవెన్యూ రికార్డులో అసైన్డ్‌గా ఉంటే చాలు. ఒక కార్యాలయంలో రికార్డు లేదన్న కారణంతో నిరాకరించరాదు.

• ధృవీకరణ: వీఆర్వోలు 100%, తహసీల్దార్లు 100%, ఆర్డీఓలు 10%.

జి.ఓ. 588 ఎందుకు వచ్చింది?

ఫ్రీహోల్డ్ ప్రక్రియలో అక్రమాలు జరిగాయని భాగస్వాములు ఫిర్యాదు చేశారు. తప్పుడు వర్గీకరణ, నిషేధిత లేదా ప్రభుత్వ భూములను చేర్చడం, చట్టబద్ధ షరతులు నెరవేరకపోవడం వంటి ఆరోపణలు వచ్చాయి. అందువల్ల 10.08.2024 నాటి సర్క్యులర్ మెమో ద్వారా జిల్లా కలెక్టర్ల ధృవీకరణ పూర్తయ్యే వరకు ఇలాంటి దస్తావేజుల రిజిస్ట్రేషన్‌ను నిలుపుదల చేశారు. పరిధి పెద్దది కావడంతో ఈ నిలుపుదలను 10.09.2026 వరకు పొడిగిస్తూ వచ్చారు. జి.ఓ.ఆర్.టి. నం. 464 (05.03.2025) ద్వారా రెవెన్యూ మంత్రి అధ్యక్షతన మంత్రుల బృందం (GoM) ఏర్పడింది. దాని సిఫారసులను ప్రభుత్వం ఈ ఉత్తర్వులో వర్గాల వారీగా ఆమోదించింది.

గ్రామ సేవా ఇనాం భూములపై కూడా స్పష్టత ఇచ్చారు. మత, దేవాదాయ, సంస్థాగత ఇనాంలు ఏపీ ఇనాంల చట్టం, 1956 (2013 చట్టం 16తో సవరించినది) కింద ఉంటాయి. మంగలి, వడ్రంగి, కమ్మరి, చాకలి, కుమ్మరి వంటి గ్రామ చేతివృత్తుల/సేవా ఇనాంలకు దేవుని సేవ బాధ్యత ఉండదు, అవి చట్టం 16 పరిధిలోకి రావు. జి.ఓ. 310 కింద ధృవీకరించిన 1,36,024.38 ఎకరాల భూమికి నిలుపుదల నుంచి మినహాయింపు ఇచ్చారు. అది కేవలం ఈ చేతివృత్తుల/సేవా ఇనాంలకే వర్తిస్తుంది.

వర్గాల వారీ నిర్ణయాలు

పట్టిక ఆధారం:. అలాగే మొదటి వర్గంలో ఇప్పటికే రిజిస్టర్ అయిన 16,801 ఎకరాలు మరిన్ని లావాదేవీలకు అందుబాటులో ఉంటాయి, ప్రత్యేక ప్రొసీడింగ్స్ అవసరం లేదు.

ప్రత్యేక ఆదేశాలు

వ్యవసాయ భూపరిమితి చట్టం, 1973 (A. P. Land Reforms (Ceiling on Agricultural Holdings) Act, 1973) కింద భూమిలేని పేదలకు ఇచ్చిన సీలింగ్ మిగులు భూములు కూడా చట్టం 35/2023 పరిధిలోకి వస్తాయి. అలాంటి భూములు స్వాధీనం చేసుకున్నాక ప్రభుత్వానికి పూర్తిగా సంక్రమించి, ఇతర ప్రభుత్వ భూముల్లా తిరిగి అసైన్ అవుతాయి కాబట్టి వాటికి అసైన్డ్ భూముల స్వభావం ఉంటుందని ఉత్తర్వు పేర్కొంది.

నీటి వనరులను ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు లేకుండా మార్చకూడదు. ఆయన్ కన్వర్షన్ ఇప్పటికే జరిగి, భూమి చట్టం 35/2023 కింద అర్హమైతేనే 22-A జాబితా నుంచి తొలగిస్తారు. కొత్త ఆయన్ కన్వర్షన్‌కు ప్రభుత్వమే సమర్థ అధికారి.

రీసర్వే సెటిల్‌మెంట్ రిజిస్టర్ (RSR)లోని పోరంబోకు కాని డాటెడ్ భూములు మూడు రకాలు.

• వర్గం-I: వెబ్‌ల్యాండ్/అడంగల్‌లో పట్టాదారు పేరు ఉండి, అసైన్‌మెంట్ రికార్డులు లేకపోతే అవి పట్టాదారు ప్రైవేట్ భూములు, నిషేధిత జాబితా నుంచి తొలగింపు.

• వర్గం-II: పేరు, అసైన్‌మెంట్ రికార్డులు రెండూ ఉంటే అవి అసైన్డ్ భూములుగా, పట్టికలోని సంబంధిత నిబంధన ప్రకారం పరిగణిస్తారు.

• వర్గం-III: పట్టాదారు పేరు లేకపోతే అవి ప్రభుత్వ భూములు, అసైన్డ్‌గా పరిగణించరు.

కొత్త అధికారం, అప్పీలు, రివిజన్

జి.ఓ. 596కు పాక్షిక మార్పుగా, నోటిఫైడ్ మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ల వెలుపల ఫ్రీహోల్డ్ మంజూరుకు, 22-A(1) జాబితా నుంచి తొలగింపునకు ఆర్డీఓ/సబ్-కలెక్టర్ సమర్థ అధికారి. మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ ప్రాంతాల్లో ప్రభుత్వమే సమర్థ అధికారి. ఇకపై ఫ్రీహోల్డ్ కోరే అసైనీ స్వర్ణ గ్రామ స్వర్ణ వార్డు (SGSW)లో దరఖాస్తు చేయాలి, అది ఆర్డీఓ/సబ్-కలెక్టర్‌కు వెళ్తుంది.

అప్పీలు, రివిజన్ ఏర్పాటు "ప్రతిపాదిత నిబంధన"గా పేర్కొన్నారు, కాబట్టి తుది రూపాన్ని పరిశీలించాలి. దాని ప్రకారం:

• ఆర్డీఓ ఉత్తర్వుపై జాయింట్ కలెక్టర్‌కు 60 రోజుల్లో అప్పీలు చేయాలి; తగిన కారణంతో మరో 120 రోజుల వరకు ఆలస్యం క్షమించవచ్చు.

• జాయింట్ కలెక్టర్ వాదనలు విని, సరైనదా, చట్టబద్ధమా, ఔచిత్యం, క్రమబద్ధత అనే అంశాలను మాత్రమే పరిశీలిస్తారు. యాజమాన్య హక్కును నిర్ణయించరు. 60 రోజుల్లో కారణాలతో ఉత్తర్వు ఇవ్వాలి.

• అప్పీలు ఉత్తర్వు వచ్చిన 7 రోజుల్లో నిషేధిత ఆస్తుల డేటాబేస్‌లో మార్పులు చేయాలి.

• జాయింట్ కలెక్టర్ ఉత్తర్వు నుంచి 90 రోజుల్లో ప్రభుత్వానికి రివిజన్ దాఖలు చేయవచ్చు. ప్రభుత్వం మధ్యంతర స్టే ఇవ్వవచ్చు.

• ఇలాంటి పెండింగ్ అప్పీళ్లు, రివిజన్లు జాయింట్ కలెక్టర్/ప్రభుత్వానికి బదిలీ అవుతాయి.

రిజిస్ట్రేషన్, రికార్డుల సవరణ

10.08.2024 నాటి నిలుపుదల సూచనలను ఉపసంహరించారు. ఇకపై సబ్-రిజిస్ట్రార్ క్రమ దస్తావేజు నంబర్ కేటాయించేటప్పుడు వెబ్‌ల్యాండ్ API ని మళ్లీ పరిశీలించాలి. సర్వే నంబర్ నిషేధితంగా కనిపించకపోతే రిజిస్ట్రేషన్ చేయాలి. నిర్ధారణ కాకపోతే నిరాకరించి, పార్టీని సమర్థ అధికారిని ఆశ్రయించమని చెప్పాలి.

సీసీఎల్‌ఏ నాలుగు వారాల్లో ఎలక్ట్రానిక్ రికార్డులను సవరించి, వర్గాల వారీ, జిల్లాల వారీ వివరాలను API ద్వారా రిజిస్ట్రేషన్ల కమిషనర్ & ఐజీకి పంపాలి. తహసీల్దార్లు ఫ్రీహోల్డ్ జాబితా నుంచి తొలగించిన భూములను సీసీఎల్‌ఏ పునరుద్ధరించాలి. రీసర్వేలో తొలగించిన అసైనీల పేర్లను తహసీల్దార్లు వెంటనే పునరుద్ధరించాలి. వెబ్‌ల్యాండ్‌లో పేరు లేని అసైనీల పేర్లను SGSW దరఖాస్తుపై నమోదు చేయాలి.

Download GOMS No. 588 here
Download GOMS No. 596 here